GY - GK Notları


Eğitim Bilimleri


ÖABT (Alan Bilgisi)


Öğretmen Dökümanları


Diğer Notlar


Türk – İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet

7 Eylül 2014

Türk – İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet

Devlet Yönetimi

1- İslamiyet öncesindeki Kut anlayışı ve Ülkenin Hanedan üyelerinin ortak malı sayılması geleneği devam etmiştir.

2- Devlet işleri Divan-ı Saltanat denilen büyük divanda görüşülürdü.

3- Büyük divana bağlı ikinci derecedeki divanlar şunlardır.

Tuğra Divanı: Yazışmalara bakılırdı.

İstifa Divanı:   Maliye işlerine bakardı.

Arz Divanı:     Ordunun ihtiyaçlarına bakardı.

İşraf Divanı:    Askeri ve hukuk işleri hariç devletin bütün işlerini denetleme yetkisine sahipti.

İnşa Divanı: Atama ve tayin işlerine bakardı.

Divanin üyeleri ise;

Müstevfi: Maliyeci

Pervaneci: Dirliklerin dağıtımı

Tuğracı: Yazışma işleri

Müşrif: Askeri ve hukuk işlerinin dışında devletin bütün işlerinin denetiminde

Ariz: Ordunun ihtiyaçlarıyla ilgilenirdi.

Kadı leşker: Askeri davalara bakar.

Emiri Dad: Adalet işlerine bakardı fakat kararlarında bağımsız olabilmesi için divana dâhil edilmezdi.

Belediye işlerine Muhtesip bakar, Asayişle subaşılar ilgilenirdi.

Selçuklularda hükümdar çocuklarına Melik ve Şıhne isimleri verilmiştir.

Meliklerin dışında Eyalet yöneticilerine Amid ve Amil isimleri verilmiştir.

 

Atabeylik Sistemi(Osmanlı ‘da  lalalık sıstemıne benzer)

Hükümdar çocukları devlet yönetiminde tecrübe kazansınlar diye sancaklara atabey denilen eğitimciler ile gönderilirlerdi. Atabeylik sisteminin Osmanlı devletindeki karşılığı Lala sistemidir.

 

Ordu

1- Karahanlı ordusunu temelini Türklerin oluşturduğu bir ordudur.

2- Gazneli ordusunda savaş esirlerinden oluşturulan Gulam askerleri, Eyalet askerleri ve ücretli askerler görev yapmışlardır. Gazneli ordusu Fillerle de desteklenmiştir.

3- Türk – İslam devletlerinin ordularında esirlerden oluşturulan Gulamların yanı sıra, Türkmenler, gönüllüler, bağlı beylik ve devletlerin askerleri de yer almıştır.

4- B. Selçukluların askeri alandaki en büyük yeniliği askeri İkta sistemidir.

 

Uyarı: İkta sisteminin özellikleri:

1. İktalar devlet görevlilerine maaş ve hizmet karşılığı verilen topraklardır.

2. İkta alan görevliler bu topraklarda oturur ve toprağın ekilmesini sağlarlardı

3. Topraktan elde edilen gelirle yöneticilerin maaşları ödenir bir kısmıyla da atlı asker beslenirdi

4. Devlet hazinesine yük olmadan güçlü ve büyük ordular oluşturulmuş böylece iç ve dış güvenlik sorunları çözülmüştür.

5. Göçebe halkın yerleşik unsurlara zarar vermeleri önlenmiş böylece Sosyo-Ekonomik denge sağlanmıştır.

6. Ülke bayındır hale getirilmiştir.

7. Çıkabilecek isyanlar önceden önlenmiştir.

 

Sosyal ve İktisadi Hayat

1- İslamiyet’in kabulüyle birlikte çoğunluğu yerleşik hayata geçip şehir ve kasabalara yerleşen halk toplumsal dayanışmaya büyük önem vermiştir.

2- Toplumsal ihtiyaçları hazırlamak için açılan kurumlarda din ve mezhep farkı gözetilmemiştir.

3- Ekonomi tarım ve hayvancılık ve ticaret oluşturmuştur.

4- İpek ve Baharat yollarından yararlanan Türk – İslam toplulukları ekonomik güçlerini artırmışlar ticareti geliştirmek amacıyla Kervansaraylar yapmışlardır.(karahanlılarda rıbat olarak gecer)

5- Abbasilerin kurduğu Fütüvvet teşkilatı Türklerde Ahilik teşkilatı adını almıştır

Ahilik:

1. Esnaf örgütlenmesidir.

2. Müslüman olmayanlar bu teşkilata alınmamıştır.

3. Mesleki dayanışmayı, üretimde kaliteyi ve mesleki eğitimi sağlamıştır.

4. Ahilik teşkilatının çarşılarına Arasta adı verilmiştir.

 

Toprak

Has topraklar: Gelirleri hükümdara ve hanedan üyelerine ayrılan topraklardır.

Mülk topraklar: Kişilere ait topraklardır.

İkta topraklar: Geliri hizmet veya maaş karşılığı olarak komutanlara devlet adamlarına verilen topraklardır.

Vakıf topraklar: Hayır kurumlarının ihtiyaçlarını karşılamak amaçlıdır.

 

Hukuk

1- Şeri ve örfi hukuk vardır. Şeri hukukun başında kadılar, örfi hukukun başında ise Emiri Dad bulunurdu. Şeri hukuk İslam hukuku; örfi hukuk ise Kamu hukukudur.

2- Aynı zamanda haftanın belli günlerinde toplanan ve sultanın başkanlık ederek halkın sorunlarını dinlediği Divanı Mezalim de bulunurdu.

Uyarı: Yargının bağımsız olmasını isteyen Türk – İslam topluluklarında Kadılara baskı uygulanmamıştır.

 

Dil, Edebiyat, Bilim ve Sanat

Farabi: İslam felsefesinin ve siyaset kurumunun kurucusudur. Batıda Muallimi Sani adıyla tanınır.(el medıne-tul fazıla)

İbn-i Sina: İslam filozoflarının reisidir.(el kanun –ı fıt tıb)

Gazali: Tüm felsefi tartışmaları akılla yapmıştır, sonradan tasavvufçu olmuştur(ıhya-yı ulum-ıd dın)

En fazla gelişme gösteren güzel sanat dalı mimaridir. Süsleme sanatı, çinicilik, hattatlık, minyatür sanatı da gelişmiştir.

Ömer Hayyam (Rubailer)

Enver (Kasideler)

Nizamül Mülk (Siyasetname)

Uyarı: Türk-İslam mimarisinin ilk örneklerine Türbe, Camii ve Kervansaray olarak Karahanlılar da rastlanır.

 

Kutadgu Bilig:

Yusuf Has Hacib tarafından yazıldı. Türkçe ilk siyasetnamedir. Mutlu kılıcı bilgi anlamındadır. Hükümdara öğütleri içerir.

 

Divan-ı Lügati-t Türk:

Kaşgarlı Mahmut tarafından, Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla yazılan ilk Türkçe sözlüktür.

 

Atabetül Hakayık:

Edip Ahmet tarafından yazılan eğitici ve öğretici bir ahlak kitabıdır.

 

Divanı Hikmet:

Ahmet Yesevi tarafından tasavvufla ilgili yazılan şiirlerdir.Türk İslam tasavvufunun kurucusudur.

 

Muhakemetül Lügateyn:

Ali Şir Nevai tarafından Timur devleti zamanında yazılan Türkçe-Farsça sözlüktür.

 

Bırunı: Asar-ı bakıye adlı eserı vardır

Ibn-i Ruşt: Batıda ronesansa etkı etmıştır.

Abdullah Baranı: Trigonometrinin kurucusudur.

 

Sözlü Edebiyat alanında ise Karahanlıların Müslüman oluşlarını ve mücadelelerini anlatan Saltuk Buğra Han Destanı önemli bir yere sahiptir.

Bağdat’taki Nizamiye Medresesi, İsfahan’daki Melikşah Camii, Merv’deki Sultan Sencer türbesi bu dönemin önemli Türk-İslam eserleri arasında yer alır


Bu not 6174 defa okundu. 0 yorum yapıldı.

Yorumlarınızı eksik etmeyin lütfen ;)



Anket

Sitemizi değerlendiriniz..
Çok iyi
İyi
Orta
Kötü
Anket Sonuçları

Üye çıkışı yapmak istediğinize emin misiniz?

Evet Eminim