GY - GK Notları


Eğitim Bilimleri


ÖABT (Alan Bilgisi)


KPSS A Lisans


Diğer Notlar


İlk Türk Devletlerinde Kültür ve Medeniyet

7 Eylül 2014

İlk Türk Devletlerinde Kültür ve Medeniyet

Devlet Yönetimi:

Ülke hanedan üyelerinin ortak malı sayılmıştır.

Uyarı: Bu durum taht kavgalarına, siyasi birliğin kurulamamasına ve merkezi otoritenin zayıf olmasına neden olmuştur.

Türkler hükümdarlığın, Gök Tanrı tarafından verildiğine inanmışlardır. Bu yetkiye Kut denmiştir.

Uyarı: Kut kan yoluyla babadan oğla geçmiştir. Bu durumun olumsuz yanı taht kavgalarına neden olması olumlu yanı ise halkın hükümdarlara bağlılığını artırmıştır.

Hükümdarlara, Hakan, Kağan, Şanyö, İdi Kut, Han,tanyu,şanyu(ıslam oncesınde turk hakanları padışah sultan unvanları kullanmadılar,kral kraliçe prens unvanlarını da hakan ve tıgın kullanmad)ı gibi unvanlar verilmiştir.

Otağ, Tuğ, Sancak, Bayrak, Taht, Davul, Ferman, Buyruk Hükümdarın sembolleridir.

Uyarı: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hükümdar sembolü olarak Hutbe okutmanın olmayacağını unutmamak gerekir.

*Hükümdarların eşleri olan Hatunlar da devlet yönetiminde etkilidirler. Hatunlar:

— Boy beylerini temsilen kurultaya katılırlardı

— Elçi kabulünde bulunurlardı

— Hakanın bulunmadığı durumlarda Kurultaya başkanlık yaparlardı

Devleti daha kolay idare edilebilmek için ikili yönetim benimsenmiştir.

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hükümdar çocuklarına Tekin, tigin denmiştir.

Çinli prenseslerden doğan çocuklar hükümdar olamazlardı.

Kurultay (Toy, Keneş,kengeş) adı verilen mecliste devlet yönetimiyle ilgili kararlar alınırdı.

 

Kurultay:

-Kurultayda siyasi, askeri, ekonomik ve kültürel sorunlar görüşülürdü.

-Kurultaya, Hakan, Hatun, Prensler, Yöneticiler ve Boy beyleri katılırdı

-Hakanın olmadığı durumlarda kurultaya hatun başkanlık ederdi, eğer hatunda katılamıyorsa kurultaya Ayguci (Başbakan) başkanlık ederdi.

-Genel politikayı saptamak, insan ve hayvan sayımı yapmak, atalar mağarasında yapılan dini törene katılmak kurultayın görevidir

-Kurultay her toplandığında hükümdar evini yağmalatırdı. “Hani Yağma Geleneği”kurultayın  töreleri değiştirme yetkısı vardır bu yetkı sadece kurultaya aıtttır

Uyarı: Kurultay da alınan kararlar hükümdar onaylarsa yürürlüğe girerdi. Bu durum kurultayın bir danışma meclisi olduğunu gösterir.

Uyarı: Kurultay da herkesin görüşünü aktarması Demokratik bir tavırdır.

Devlet yönetiminde, Tudun (Vali, vergici), Buyruk (Bakan), Bitikçi (Kâtip),yargan(bır nevı polıs.zabıta) gibi görevlilerde bulunurdu.

Ordu:

Orta Asya’da herkes asker sayılmıştır.

Uyarı: Bu durum Ordu-Millet anlayışı olarak tabir edilir. Herkesin asker olduğu bir yerde de ücretli askerlik gelişmemiştir.

Mete Han tarafından orduda onlu sistem uygulanmıştır. (alay, bölük, tabur)

Türklerin göçebe bir hayat tarzını benimsemeleri askerlik özelliklerinin gelişmesine neden olmuştur.

Ordu komutanlarına Tarkan ve subaşı adı verilmiştir.

 

İnanış ve Din:

Türkler tek tanrılı inanç sistemini benimsemişlerdir. (Gök Tanrı inancı)

Türkler Gök Tanrı inancı yanında tabiatta bulunan gizli güçlere de inanmışlar fakat bunlara tapmamışlardır.

Türkler dini alanda oldukça hoşgörülü olmuşlardır. Budizm, Maniheizm, Musevilik, Hıristiyanlık ve İslamiyet’i benimsemişlerdir.

Türkler öldükten sonraki hayata inanmışlar ve Kurganlarına (Mezar) sevdikleri eşyalarıyla beraber gömülmüşlerdir.

Ölülerin ardından Yuğ adı verilen cenaze törenleri yapmışlardır.

Kurganların başlarına öldürülen asker sayısı kadar taş heykeller Balbal dikilmiştir.

Din adamlarına Baksı, Kam ve Şaman(sıhırbaz hekım buyucu dıye nıtelendırılır) denmiştir.

 

Sosyal ve İktisadi Hayat:

Türklerde toprağa bağlı bir yaşantı olmadığı ve özel mülkiyet gelişmediği için Kölecilik de gelişmemiştir.

Uyarı: Bu durum Türklerde toplumsal alanda bir eşitliğin olduğunun göstergesidir.

Türk toplumu geleneklere dayanan ve herkesin uymak zorunda olduğu Töre adı verilen hukuk kurallarıyla yönetilmiştir.

Uyarı: Törelere hükümdarlar da dahil olmak üzere herkesin uymak zorunda olması Türklerde yasaların üstünlüğü ilkesinin benimsendiğinin göstergesidir.

Devlete isyan, at çalmak, zina etmek, adam öldürmek idamla cezalandırılmıştır.

Türklerde göçebe yaşam tarzından dolayı hapis cezaları çok fazla uygulanmamıştır.

Yargıyla ilgili görevlilere Yargucu adı verilmiştir.

İpek ve Kürk yolu ticareti dönemin önemli ekonomik faaliyetlerindendir.

Türklerde, silahçılık, madencilik, dokuma, dericilik, demir ve tahta işlemeciliği gelişmiştir.

 

Bilim ve Sanat:

Uygurlara kadar sanat eserleri daha çok taşınabilir malzemeden yapılmış, Uygurlardan itibaren saray, ev, tapınak yapılmış mimari faaliyetler geliştirilmiştir.

Süslemelerde genellikle hayvan motifleri kullanılmıştır. Buna Hayvan Üslubu adı verilmiştir.

Türkler şenliklerinde Kopuz adı verilen müzik aleti kullanırlardı.

 

Yazı Dil ve Edebiyat:

Türklerle ilgili en eski bilgilere Çin, Bizans ve İran kaynaklarından ulaşılmıştır.

Göktürkler, Uygurlar ve Türgişler alfabe kullanmışlardır.

Türk kültüründe Sav, Sagu, Destan, Koşuk gibi sözlü kaynaklar önemli yer tutmuştur

İslamiyet’ten önce Hat ve Tezhip sanatı gelişme göstermemiştir.

 

Önemli destanlar:

Ergenekon: Göktürklere ait bir destandır. Göktürklerin savaşta yenildikleri Ergenekon denilen yerden çıkışlarını anlatır.

Göç: Uygur destanıdır. Ortaya çıkan kıtlığı anlatır.

Türeyiş: Uygur destanıdır. Kızlarını tanrılarla evlendiren bir Hakan ve onların Bozkurt ruhuyla doğan çocuklarını anlatır

Manas: Kırgızlara aittir. En uzun Türk destanıdır.2000 yılında BM tarafından dünyaya tanıtılmıştır.

Alper Tunga ve Şu Destanları: İskitlerin sözlü kaynakları arasındadır.

Dede-Korkut hikâyeleri: İslami öğeler taşır Oğuz-Kıpçak mücadelesini anlatır.

Oğuz Kağan destanı: Hun destanıdır, Türklerin ortak destanıdır.

 

Türklerin sözlü kaynakları yanında yazılı kaynakları da vardır.

Bunlar:

Göktürkler: Orhun Abideleri

Uygurlar: Karabalasagun

Kırgızlar: Yenisey yazıtları

 

Bazı Terimler:

Yuğ: Cenaze töreni        

Uçmağ: Cennet                      

Ayuki: Hükümet            

Tamu: Cehennem

Kam-Şaman, Baksı: Din adamı

Kamdu: Bez parçası (Para olarak kullanılmış)        

Fresk: Uygurlarda duvar resmi 

Sagu: Ağıt                              

Bitikçi: Kâtip           

Sav: Atasözü

Balbal: Mezar taşı   

Tudun: Vergici

Buyruk: Bakan

Yargucu-Yargan(zabıta,polıs): Yargıçlar    

Ayguci: Başbakan

İdi kut: Hükümdar unvanı

Kurgan: Mezar      

Töre: Hukuk kuralı

Otağ: Ordu komutanı için kurulan çadır.

Yabgu: batıyı yoneten hukumdarın kardeşi  ,yonetıcı

Kımız: at sütünden yapılan bir tür içecek


Bu not 4821 defa okundu. 0 yorum yapıldı.

Yorumlarınızı eksik etmeyin lütfen ;)



Anket

Sitemizi değerlendiriniz..
Çok iyi
İyi
Orta
Kötü
Anket Sonuçları




Yeni Üyelik  |  Şifremi Unuttum

Üye çıkışı yapmak istediğinize emin misiniz?

Evet Eminim